Świlcza miała plebana już w 1424 roku

Zapis w wydaniu drukowanym

Iohannes, Dei gracia sancte Leopoliensis Ecclesie Archiepiscopus, recognoscimus … tandemque eandem domum discreto domino Gallo, capellano nostro, plebano de Swyncza, intuitu fidelium serviciorum suorum nobis plerumque exhibitorum, dedimus, donavimus et contulimus…

Po polsku

Jan, z łaski Bożej arcybiskup świętego Kościoła lwowskiego, oświadczamy … i wreszcie ten dom daliśmy, darowaliśmy i nadaliśmy czcigodnemu panu Gawłowi, naszemu kapelanowi, plebanowi ze Świńczy, ze względu na wierne usługi, które nam wielokrotnie okazywał…

Spłonęło w Świlczy, przetrwało we Lwowie

„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” pisze, że w 1624 roku Tatarzy zniszczyli Świlczę, zwaną także Świńczą, „i spalili kościół, przy czym zaginęły wszelkie nadania”. Wikipedia podaje dawną nazwę wsi, Świńcza, i ogólnie mówi, że jej korzenie sięgają XIV wieku. Żadnej średniowiecznej daty nie ma.

Dokumenty o Świlczy przetrwały jednak tam, gdzie nikt ich nie palił: w archiwum miasta Lwowa i w przemyskich księgach sądowych.

Kapelan arcybiskupa, 1424

15 listopada 1424 roku we Lwowie arcybiskup lwowski Jan potwierdził sprzedaż domu przy ulicy Żydowskiej. Dom ten po śmierci ochrzczonego Żyda Piotra Smoela przypadł arcybiskupowi, a ten oddał go „czcigodnemu panu Gawłowi, naszemu kapelanowi, plebanowi ze Świńczy”, za wierne usługi. Dom popadł w ruinę, Gaweł nie miał za co go odbudować i za zgodą arcybiskupa sprzedał go rajcom miasta.

Oryginał na pergaminie, z małą pieczęcią herbu Półkozic, leżał w archiwum miasta Lwowa pod numerem 115. Drukiem wydano go w IV tomie „Akt grodzkich i ziemskich” w 1873 roku. Świlcza miała więc parafię i plebana już w 1424 roku.

Dlaczego kapelan arcybiskupa był plebanem w Świlczy

Arcybiskup Jan, zmarły w 1436 roku, wywodził się z panów Rzeszowa, a Świńcza należała do jego dóbr. Wiemy to z zapisu z końca 1444 roku, kiedy jego wnukowie — trzej bracia o imieniu Jan, dziedzice ze Staromieścia, i Małgorzata, żona pana Mościca — dzielili to, co „przypadło po śmierci przewielebnego pana Jana, niegdyś arcybiskupa lwowskiego, ich dziada”.

Kapelan, który dostaje parafię w rodzinnej wsi swojego pana, to w XV wieku rzecz zupełnie zwyczajna.

Sołtys na zmianę i las na wypadek pożaru

Podział z 1444 roku to osobna, bardzo żywa historia. Małgorzata wzięła połowę Świńczy „po tej stronie, gdzie dwór”, bracia — drugą, „gdzie kościół”, razem ze „starym stawem”. Kameszyn, dziś część Świlczy, podzielono na pół.

Tego, czego nie dało się podzielić, używano na zmianę. Sołtys miał służyć rok braciom, od Wniebowzięcia do Wniebowzięcia, a potem rok Małgorzacie, „i tak po kolei”. Tak samo na zmianę prezentowano plebana. A gdyby, „nie daj Boże, spłonęło miasto”, połowa Rzeszowa należąca do Małgorzaty miała przez rok prawo rąbać na odbudowę las braci.

Skąd wiemy, że to ta Świlcza

Wikipedia i „Słownik geograficzny” podają, że Świlcza nazywała się dawniej Świńcza. „Słownik” opisuje ją razem z Kameszynem: „Świlcza z Kameszynem”. Zapis z 1444 roku dzieli Świńczę dokładnie tak — „aż do połowy Kamyszyna”. A sam dokument z 1424 roku wystawił arcybiskup z rodu panów Rzeszowa, do których Świńcza należała.

Czy pierwszy tom „Dziejów Rzeszowa” (1994) zna dokument z 1424 roku, nie sprawdzaliśmy. Do Wikipedii ta data nie dotarła.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. IV (Lwów, 1873), dok. LXVIII, s. 127 (Lwów, 15 listopada 1424).
• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIII (Lwów, 1888), s. 170, nr 2385 (koniec 1444 roku).
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI (Warszawa, 1890), hasło „Świlcza z Kameszynem”.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.