Jasionka w 1446 roku: kmiecie, którzy płacili miodem

Zapis w wydaniu drukowanym

…dempta silva, que iacet inter silvam, que spectant ad civitatem Rzesszow et inter silvam Regalem Brathcowske et Mrowka et eciam demptis medonibus, quos solvunt kmethones de Iaszenka, quia isti kmethones solvunt propriis dominis ac si mellificia haberent in propriis silvis.

Po polsku

…z wyjątkiem lasu, który leży między lasem należącym do miasta Rzeszowa a lasem królewskim Bratkowskim i Mrowlą, a także z wyjątkiem miodów, które płacą kmiecie z Jasionki, bo ci kmiecie płacą swoim panom tak, jakby mieli barcie we własnych lasach.

Wieś bez daty

Hasło o Jasionce w Wikipedii nie podaje żadnej daty z dawnej historii wsi. Nie znaleźliśmy jej też na stronie gminy Trzebownisko.

Tymczasem Jasionka jest w przemyskich księgach sądowych z połowy XV wieku. Ziemia przemyska sięgała wtedy aż pod Rzeszów, a dla okolic Przeworska i Rzeszowa sąd zbierał się na rokach w Przeworsku.

Trzej bracia o imieniu Jan

Właścicielami Jasionki byli w latach 40. XV wieku trzej rodzeni bracia ze Staromieścia, dawnej osady pod Rzeszowem, dziś dzielnicy miasta. Wszyscy trzej mieli na imię Jan i pisarz tak ich zapisywał: „Iohannes, Iohannes et Iohannes”. Byli wnukami Jana, arcybiskupa lwowskiego, zmarłego w 1436 roku.

1 grudnia 1446 roku na rokach w Przeworsku bracia sprzedali Staromieście szlachcicowi Janowi Jakszanowi z Żelaznej za 1700 grzywien, razem z kościołem, karczmami, młynami, barciami, stawami i trzecią częścią lasów. Dwie rzeczy z tej sprzedaży wyłączyli.

Miód z cudzych barci

Pierwszy wyjątek to las między lasem miasta Rzeszowa a królewskimi lasami Bratkowskim i Mrowlą. Drugi to „miody, które płacą kmiecie z Jasionki”. Pisarz wyjaśnił, dlaczego bracia je zatrzymują: ci kmiecie płacą swoim panom tak, „jakby mieli barcie we własnych lasach”.

W średniowieczu miód brano przede wszystkim z barci, czyli z dziupli dzikich pszczół w drzewach leśnych. Kmiecie z Jasionki chodzili do barci w lesie, który za chwilę miał przejść do nowego właściciela. Daninę miodem płacili jednak dawnym panom i ta danina miała pozostać przy braciach. Tak rozumiemy ten zapis; więcej z niego wyczytać się nie da.

Skąd wiemy, że to ta Jasionka

Trzy miesiące później, 2 marca 1447 roku, jeden z braci zapisał żonie Helenie posag i wiano na połowie pięciu wsi: „Palikówki, Łąki, Trzebowniska, Jasionki i Zaczernia”. Te pięć wsi leży obok siebie do dziś, w gminach Trzebownisko i Krasne. Innej Jasionki w takim sąsiedztwie nie ma.

Pół wieku później, w latach 1493–1494, ten sam zestaw — Trzebownisko, Zaczernie, Łąka, Palikówka i Jasionka w powiecie przeworskim — należał już do wojewody ruskiego Jana z Pilczy.

Czego jeszcze nie wiemy

Nie widzieliśmy pierwszego tomu „Dziejów Rzeszowa” (1994). Możliwe, że jego autorzy znali te zapisy. Jeśli tak, to nie jest to odkrycie nieznane nauce, tylko data, która nie dotarła ani do Wikipedii, ani do opracowań gminy.

Nie wiemy też, jak stara jest sama wieś. Zapis z 1446 roku mówi o kmieciach, którzy od dawna płacą daninę. Jasionka istniała więc wcześniej, ale o ile — tego księgi nie mówią.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIII (Lwów, 1888), s. 220, nr 3058 (1 grudnia 1446).
• Tamże, s. 248, nr 3462 (2 marca 1447).
• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIX (Lwów, 1906), nr 509 i 529 (1493–1494).

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.