Nasze odkrycia archiwalne
Najstarszy dokument o Chorostkowie: podział dóbr w 1449 roku
Chorostków · hromada Chorostków, rejon czortkowski, obwód tarnopolski, Ukraina
Miasto w obwodzie tarnopolskim, obok wsi Przemiłów
Zarówno historia gminy, jak i karta w Wikipedii podają jako pierwszą wzmiankę rok 1564. Akt sporządzony w Trembowli w 1449 roku wymienia już Chorostków, razem z sąsiednim Przemiłowem.
Badania i tekst: Vadym Ratynskyi
- W zapisie
- 16 lipca 1449
- Zwykle podaje się
- 1564 (gmina, Wikipedia); 1340 bez dokumentu
- Różnica
- 115 lat przed 1564

Zapis w wydaniu drukowanym
Fratribus iunioribus Nicolao, Stanislao et Iohanni ville: Podbohwrodzicze, Roczchwany, Na[s]taszow cum attinenciis, eciam Przemylow, Myeszkowcze, Chrosthkow.
Po polsku
Młodszym braciom Mikołajowi, Stanisławowi i Janowi wsie: Podbohwrodzicze, Roczchwany, Nastasów z przynależnościami, a także Przemiłów, Myszkowce, Chorostków.
Historia, która zaczynała się od magnatów
Oficjalna historia Chorostkowa zaczyna się w 1564 roku, gdy przywilejem królewskim osada przeszła w ręce magnatów Jakuba i Jerzego Strusów. Od tej daty liczy się jubileusze, powtarzają ją historia gminy i karta w Wikipedii.
Tymczasem w księgach sądowych ziemi halickiej Chorostków pojawia się 115 lat wcześniej, i to nie w przywileju królewskim, lecz w historii rodzinnej: ojczym dzieli spadek między sześciu pasierbów.
Ojczym, wojewoda i sześciu braci
Latem 1449 roku, 16 lipca, w Trembowli sporządzono akt wieczystego podziału dóbr. Jego autorem był Hryćko Kierdejowicz z Pomorzan, wojewoda podolski i starosta trembowelski, jeden z najpotężniejszych ludzi w okolicy: w jego rękach był i urząd wojewody podolskiego, i królewski zamek w Trembowli. Dzielił nie swoje: spadek pasierbów, synów zmarłego Janusza z Orynina, podkomorzego kamienieckiego, którego wdowę pojął za żonę.
Podział „wieczysty” znaczył ostateczny: tak, by bracia po dorośnięciu nie pozywali się nawzajem o każdą wieś. Dlatego akt wylicza wszystko z nazwy.
Kto co otrzymał
Zygmunt otrzymał Dawidkowce, Czarnokońce i jeszcze trzy wsie ze wszystkimi przynależnościami. Hryćko — rodowe gniazdo, Orynin, oprócz jednego przysiółka, który przypadł młodszym. Jan — Sokół, Hryńkowce i kilka innych „wiosek”. A trzem najmłodszym, Mikołajowi, Stanisławowi i drugiemu Janowi, przypadł Nastasów z przynależnościami i jeszcze dwie wsie, „a także Przemiłów, Myszkowce, Chorostków”.
Te wsie rozrzucone są od Kamieńca po Trembowlę. Tak wyglądał majątek rodzinny szlachty podolskiej w połowie XV wieku: nie jeden majątek, lecz dziesiątki wsi, dzielonych, zamienianych i zastawianych w każdym pokoleniu.
Jak akt przetrwał
Akt sporządzono w Trembowli i wpisano do trembowelskich ksiąg ziemskich. Te księgi do nas nie dotrwały. Ale później Zygmunt poprosił o przepisanie aktu do halickiej księgi ziemskiej, a to właśnie księgi halickie przetrwały, przechowywano je we Lwowie i wydano drukiem w XIX wieku. Bez tej prośby jednego z braci nie wiedzielibyśmy nic o wczesnym Chorostkowie.
Ciekawy szczegół: w wydaniu akt stoi wśród zapisów z 1452 roku, bo wtedy go przepisano. Dlatego sąsiedni Przemiłów datowany jest w Wikipedii na 1452 rok. Sam akt nosi datę 16 lipca 1449.
Skąd wiemy, że to ten Chorostków
Chrostków w średniowiecznej Galicji nie był jeden: ten sam tom pod rokiem 1447 wymienia Chrostków wśród wsi wokół zamku halickiego. Sama nazwa niczego więc nie dowodzi.
Ale w akcie z 1449 roku Chorostków stoi w parze z Przemiłowem, a Przemiłów i dziś leży obok Chorostkowa. Sto piętnaście lat później, w rejestrze poborowym z 1564 roku, obie miejscowości znów zapisano w sąsiednich wierszach: Chorostków, dwunastu kmieci i pop; Przemiłów, szesnastu kmieci.
Co zmienia ta data
Najwcześniejsza pisemna wzmianka o Chorostkowie, którą można pokazać na stronie wydanego źródła, pochodzi z 16 lipca 1449 roku. To 115 lat wcześniej, niż podaje gmina. Przywilej z 1564 roku nie otworzył historii Chorostkowa, lecz jej kolejny rozdział, magnacki.
Akt nie mówi nic o tym, jaki był Chorostków w 1449 roku, ilu ludzi tam mieszkało ani czy stała cerkiew. Tylko tyle, że była to wieś z właścicielami, którą warto było starannie podzielić między braci. Obwodowa encyklopedia „Tarnopolszczyzna. Historia miast i wsi” i artykuł w Wikipedii podają też rok 1340, „pod nazwą Tustań”, ale nie wskazują żadnego dokumentu, więc tej daty nie da się sprawdzić. Po 1449 roku dokumenty milczą aż do 1564 i tej luki właśnie szukamy.
Źródła
- Akta grodzkie i ziemskie, t. XII (Lwów, 1887), s. 217–218, nr 2528 (16.07.1449).
- A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902), s. 99: rejestr z 1564 roku.
© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.
Czy twoja rodzina pochodzi z Chorostkowa?
Te zapisy mówią o panach i ziemi. Twoich przodków znacznie łatwiej znaleźć w księgach metrykalnych parafii z XVIII–XX wieku, a dla większości wsi tego regionu część takich ksiąg przetrwała, w archiwach na Ukrainie i w Polsce. Sprawdzenie ksiąg za 190 dolarów pokaże, co istnieje dla twojej wsi, zanim zapłacisz za cokolwiek większego.
Nasze odkrycia archiwalne
15 stycznia 1498
Rzeszów
nieznany rozdział dziejów miasta
8 marca 1504
Chodaczków Wielki
254 lata przed 1758
maj 1443
Krzywe
183 lata wcześniej
1733
Samołuskowce
drugie zasiedlenie wsi
5 lutego 1450
Zwięczyca
222 lata wcześniej
8 lipca 1437
Hnatkowice i Drohojów
92 lata wcześniej
28 września 1436
Pobitno
153 lata wcześniej niż w Wikipedii; nauka zna lokację z 1380 r.
13 czerwca 1463
Torki
126 lat wcześniej
5 maja 1438
Ciemięrzowice
pierwsza data z dokumentu
23 listopada 1444
Paportno
pierwsza data z dokumentu
8 października 1436
Prałkowce
38 lat wcześniej
1 grudnia 1446
Jasionka
pierwsza data, której nie ma w Wikipedii; nauka zna rok 1416
19 czerwca 1486
Wojtkowa
186 lat wcześniej
28 października 1437
Trójca
326 lat wcześniej
1 marca 1502
Średnia
pierwsza data z dokumentu
15 listopada 1424
Świlcza
pierwsza data z dokumentu
6 czerwca 1477 (miasteczko — 1480)
Niżborg Stary
77 lat wcześniej
1469 (najpóźniej)
Złotniki
miasto 16 lat wcześniej
23 stycznia 1548
Soroka
111 lat wcześniej
1469 (najpóźniej)
Bielawińce
181 lat wcześniej
11 listopada 1521
Ostrów
60 lat wcześniej
12 października 1519
Horodnica
265 lat wcześniej
9 grudnia 1448
Szybalin
27 lat wcześniej
22 maja 1497
Burkanów
67 lat wcześniej
30 stycznia 1441
Petryków
17 lat wcześniej
Zacznij od zapytania. To nic nie kosztuje.
Piszesz nam nazwisko i to, co wiesz. Odpowiadamy uczciwie: co da się znaleźć, czego się nie da i ile kosztowałoby to w Twoim przypadku. Bez opłat i bez zobowiązań.