Chorostków starszy o 115 lat: podział dóbr w 1449 roku

Zapis w wydaniu drukowanym

Fratribus iunioribus Nicolao, Stanislao et Iohanni ville: Podbohwrodzicze, Roczchwany, Na[s]taszow cum attinenciis, eciam Przemylow, Myeszkowcze, Chrosthkow.

Po polsku

Młodszym braciom Mikołajowi, Stanisławowi i Janowi wsie: Podbohwrodzicze, Roczchwany, Nastasów z przynależnościami, a także Przemiłów, Myszkowce, Chorostków.

Historia, która zaczynała się od magnatów

Oficjalna historia Chorostkowa zaczyna się w 1564 roku, gdy przywilejem królewskim osada przeszła w ręce magnatów Jakuba i Jerzego Strusów. Od tej daty liczy się jubileusze, powtarzają ją historia gminy i karta w Wikipedii.

Tymczasem w księgach sądowych ziemi halickiej Chorostków pojawia się 115 lat wcześniej, i to nie w przywileju królewskim, lecz w historii rodzinnej: ojczym dzieli spadek między sześciu pasierbów.

Ojczym, wojewoda i sześciu braci

Latem 1449 roku, 16 lipca, w Trembowli sporządzono akt wieczystego podziału dóbr. Jego autorem był Hryćko Kierdejowicz z Pomorzan, wojewoda podolski i starosta trembowelski, jeden z najpotężniejszych ludzi w okolicy: w jego rękach był i urząd wojewody podolskiego, i królewski zamek w Trembowli. Dzielił nie swoje: spadek pasierbów, synów zmarłego Janusza z Orynina, podkomorzego kamienieckiego, którego wdowę pojął za żonę.

Podział „wieczysty” znaczył ostateczny: tak, by bracia po dorośnięciu nie pozywali się nawzajem o każdą wieś. Dlatego akt wylicza wszystko z nazwy.

Kto co otrzymał

Zygmunt otrzymał Dawidkowce, Czarnokońce i jeszcze trzy wsie ze wszystkimi przynależnościami. Hryćko — rodowe gniazdo, Orynin, oprócz jednego przysiółka, który przypadł młodszym. Jan — Sokół, Hryńkowce i kilka innych „wiosek”. A trzem najmłodszym, Mikołajowi, Stanisławowi i drugiemu Janowi, przypadł Nastasów z przynależnościami i jeszcze dwie wsie, „a także Przemiłów, Myszkowce, Chorostków”.

Te wsie rozrzucone są od Kamieńca po Trembowlę. Tak wyglądał majątek rodzinny szlachty podolskiej w połowie XV wieku: nie jeden majątek, lecz dziesiątki wsi, dzielonych, zamienianych i zastawianych w każdym pokoleniu.

Jak akt przetrwał

Akt sporządzono w Trembowli i wpisano do trembowelskich ksiąg ziemskich. Te księgi do nas nie dotrwały. Ale później Zygmunt poprosił o przepisanie aktu do halickiej księgi ziemskiej, a to właśnie księgi halickie przetrwały, przechowywano je we Lwowie i wydano drukiem w XIX wieku. Bez tej prośby jednego z braci nie wiedzielibyśmy nic o wczesnym Chorostkowie.

Ciekawy szczegół: w wydaniu akt stoi wśród zapisów z 1452 roku, bo wtedy go przepisano. Dlatego sąsiedni Przemiłów datowany jest w Wikipedii na 1452 rok. Sam akt nosi datę 16 lipca 1449.

Skąd wiemy, że to ten Chorostków

Chrostków w średniowiecznej Galicji nie był jeden: ten sam tom pod rokiem 1447 wymienia Chrostków wśród wsi wokół zamku halickiego. Sama nazwa niczego więc nie dowodzi.

Ale w akcie z 1449 roku Chorostków stoi w parze z Przemiłowem, a Przemiłów i dziś leży obok Chorostkowa. Sto piętnaście lat później, w rejestrze poborowym z 1564 roku, obie miejscowości znów zapisano w sąsiednich wierszach: Chorostków, dwunastu kmieci i pop; Przemiłów, szesnastu kmieci.

Co zmienia ta data

Najwcześniejsza pisemna wzmianka o Chorostkowie, którą można pokazać na stronie wydanego źródła, pochodzi z 16 lipca 1449 roku. To 115 lat wcześniej, niż podaje gmina. Przywilej z 1564 roku nie otworzył historii Chorostkowa, lecz jej kolejny rozdział, magnacki.

Akt nie mówi nic o tym, jaki był Chorostków w 1449 roku, ilu ludzi tam mieszkało ani czy stała cerkiew. Tylko tyle, że była to wieś z właścicielami, którą warto było starannie podzielić między braci. Artykuł w Wikipedii wspomina też rok 1340, ale bez żadnego źródła, więc nie da się go sprawdzić. Po 1449 roku dokumenty milczą aż do 1564 i tej luki właśnie szukamy.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XII (Lwów, 1887), s. 217–218, nr 2528 (16.07.1449).
• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902), s. 99: rejestr z 1564 roku.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.