Samołuskowce zasiedlano dwa razy: w 1733 roku ludzi „z Uherec transportowano”

Zapis w wydaniu drukowanym

55. A ponieważ IMć pp. Antoni Drogomir komornik graniczny lwowski uroczysko Samołoskowce jedyną tylko pustynię kosztem swoim erygował i poddanymi dziedzicznymi z Uherec transportowanymi tęż królewszczyznę osadził, zaczem IMcie pp. posłowie nasi mają się starać i wyjednać komissyą ad taxam faciendam pomienionej reparacyi, aby proporcyonalna suma na tych dobrach IMci przyznana była.

Po polsku

Tekst jest po polsku, więc przytaczamy go bez tłumaczenia. W skrócie: Antoni Drogomir, lwowski komornik graniczny, własnym kosztem założył wieś na pustym uroczysku Samołoskowce, osadził tę królewszczyznę swoimi poddanymi przywiezionymi z Uherec, a posłowie mają wyjednać komisję, która oceni jego nakłady i przyzna mu odpowiednią sumę na tych dobrach.

Co piszą encyklopedie

Samołuskowce leżą nad Tajną, trzynaście kilometrów od Husiatyna. Ukraińska Wikipedia i obwodowy słownik encyklopedyczny podają pierwszą wzmiankę z 1547 roku „jako Sułkowce”, nie wskazując dokumentu. „Historia miast i wsi” z 1973 roku pisze „znane od 1564 roku”. Dalej encyklopedie przechodzą od razu do końca XVII wieku i czasów austriackich.

Trzy stare dokumenty wypełniają tę lukę i opowiadają rzecz nieoczekiwaną: społeczność, która żyje tu dziś, przywieziono na początku lat 1730. z drugiego końca województwa ruskiego.

1564 rok: nazwa bez ludzi

Rejestr poborowy powiatu trembowelskiego z 1564 roku zapisuje każdą wieś tak samo: nazwa, a dalej liczba kmieci, pop, zagrodnicy, rzemieślnicy. Samołuskowce tam są, ale po nazwie nie stoi żadna liczba. Sąsiednie linijki są pełne: Zarwanica ma pięćdziesięciu ośmiu kmieci i popa.

Najprostsze wyjaśnienie pustej linijki: w Samołuskowcach nie było od kogo brać poboru. Wieś miała nazwę i granice, ale najpewniej stała pusta. Rejestr nie mówi dlaczego.

1648 rok: wieś znów żyje

Latem 1648 roku, gdy trwała już wojna Chmielnickiego, szlachta ziemi halickiej uchwaliła zaciąg własnego wojska i wyznaczyła wsie, które miały je utrzymywać. Chorągwi Aleksandra Cetnera, chorążego podolskiego, przypadły Mogilnica, Romanówka, Oryszkowce, Hadynkowce, Jabłonów, Cielejów, Uwisła, Petryków pod Tarnopolem „i Samołuskowce”.

Była to chorągiew lekkiej jazdy, w ówczesnym wojsku zwana „kozacką”, choć z Kozakami nie miała nic wspólnego. Ważne jest co innego: skoro Samołuskowce miały żywić żołnierzy, to w 1648 roku mieszkali w nich ludzie i były gospodarstwa.

1733 rok: „jedyna tylko pustynia”

Następna wiadomość pochodzi z instrukcji, którą szlachta zebrana na sejmiku w Wiszni dała swoim posłom w 1733 roku. Punkt pięćdziesiąty piąty mówi, że lwowski komornik graniczny Antoni Drogomir „uroczysko Samołoskowce jedyną tylko pustynię kosztem swoim erygował” i osadził „poddanymi dziedzicznymi z Uherec transportowanymi”. Teraz prosił, by państwo oszacowało jego nakłady.

Każde słowo jest tu ważne. Samołuskowce nazwano nie wsią, lecz uroczyskiem, czyli miejscem, gdzie wsi już nie było. Ziemia była królewszczyzną. A przywiezieni ludzie nie byli wolnymi osadnikami, lecz poddanymi z własnych dóbr Drogomira. Dokument nie mówi, co spustoszyło wieś po 1648 roku, ale na te dziesięciolecia przypadają i wojna Chmielnickiego, i panowanie tureckie na Podolu w latach 1672–1699.

Skąd przyszli ludzie

Dokument nie mówi, o które Uherce chodzi. Wsi o tej nazwie jest kilka, a dwie z nich leżą pod Lwowem. Ponieważ Drogomir był urzędnikiem lwowskim, bardziej prawdopodobne, że ludzie przyszli stamtąd, ale to tylko przypuszczenie.

Dla tych, których przodkowie pochodzą z Samołuskowiec, to może najważniejsza linijka w historii wsi: rodowód zaczyna się tu najpewniej na początku lat 1730., a dalej prowadzi do Uherec. A „1547 jako Sułkowce” z encyklopedii dotyczy najpewniej innej wsi, Sołkowiec pod Skałatem, które znaleźliśmy obok Horodnicy.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XXIII (Lwów, 1928), s. 15, nr 5, p. 55: instrukcja sejmiku wiszeńskiego dla posłów, 1733.
• Akta grodzkie i ziemskie, t. XXIV (Lwów, 1931), s. 69, nr 52, p. 8: laudum sejmiku halickiego, 1648.
• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902), s. 100: rejestr powiatu trembowelskiego z 1564 roku.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.