Bielawińce nad Strypą: 1469 rok, a nie mapa Beauplana z 1650

Zapis w wydaniu drukowanym

Litere domini Jacobi Buczaczki. Produxit literam Mtis cum sigillo super villa Podhaycze, Muzylow, Bozykow, Byalowincze, Thelacze, juribus salvis etc, servicium cum quinque hastis et decem sagittariis. Facultas locandi oppidum in Podhaycze, item jus theutonicum in villa Podhaycze.

Po polsku

Przywileje pana Jakuba Buczackiego. Okazał przywilej Jego Królewskiej Mości z pieczęcią na wieś Podhajce, Mużyłów, Bożyków, Bielawińce, Telacze, z zastrzeżeniem praw itd.; służba pięcioma kopiami i dziesięcioma strzelcami. Pozwolenie na lokowanie miasta w Podhajcach, a także prawo niemieckie we wsi Podhajce.

Pierwsza wzmianka — na mapie?

O Bielawińcach nad Strypą ukraińska Wikipedia pisze, że wieś zaznaczono na mapie Podola Guillaume’a de Beauplana z 1650 roku, „co można uznać za pierwszą znaną wzmiankę pisaną”. Mapa to dobre źródło, ale daleko nie najstarsze.

Przywilej Jakuba Buczackiego, 1469 rok

Wiosną 1469 roku urzędnicy królewscy sprawdzali na Rusi przywileje, którymi szlachta dowodziła praw do dóbr. Pan Jakub Buczacki okazał „przywilej Jego Królewskiej Mości z pieczęcią” na wsie Podhajce, Mużyłów, Bożyków, Bielawińce i Telacze. Z nich winien był królowi pięć kopii i dziesięciu strzelców. Tamże zapisano pozwolenie „na lokowanie miasta w Podhajcach” na prawie niemieckim.

Rewizorzy nie zanotowali, kiedy wydano sam przywilej. Rok 1469 to więc data najpóźniejsza, a Bielawińce mogą być starsze.

1578 rok: „wszystkie spalone przez Tatarów”

Ponad sto lat później Bielawińce pojawiają się w rejestrze poborowym powiatu halickiego, znów razem z Podhajcami. Linijka brzmi jak wyrok: „Wsie należące do miasta Podhajce. Wszystkie spalone przez Tatarów”. Dalej idzie lista bez jednej liczby: Podhajce Stare, Letiatyn, Krzywe, Petlikowce, Bielawińce, Litwinów, Bożyków, Wołoszczyzna, Nowosiółka, Siółka, Telacze, Mużyłów, Rudniki.

Ze spalonych wsi poboru nie brano, więc nie było potrzeby liczyć łanów.

Skąd wiemy, że to nasze Bielawińce

Innej wsi o tej nazwie w Galicji nie ma. Oba dokumenty umieszczają Bielawińce w podhajeckim kluczu Buczackich z tymi samymi sąsiadami, Mużyłowem, Bożykowem i Telaczami, a w 1578 roku obok Petlikowiec Starych, gdzie w XIX wieku była parafia Bielawiniec.

Dziwi tylko odległość: Bielawińce leżą nad Strypą, jakieś dwadzieścia kilometrów od Podhajec, podczas gdy reszta wsi klucza skupia się wokół miasta. Bielawińce z Petlikowcami były zapewne odległą częścią klucza, ale to nasze przypuszczenie.

Źródła

• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902), dodatek „Lustratio an. 1469”, „Terra Galiciensis”, s. 39.
• Tamże, s. 91: rejestr powiatu halickiego z 1578 roku.
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I (Warszawa, 1880), hasło „Bielawińce”.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.