Pobitno: najazd na wieś Powietną w 1436 roku

Zapis w wydaniu drukowanym

Quinta citacio etc. Pro eo, quia tu veniens violenter in villam Powyethna recepisti bona in argento, auro, equis, bobus, owibus, peccoribus, peccudibus ac aliis rebus, que super eam post awam suam iure propinquitatis cesserunt in valore mille marcarum et pro totidem dampni.

Po polsku

Piąty pozew itd. O to, że przybywszy gwałtem do wsi Powietnej, zabrałeś dobra w srebrze, złocie, koniach, wołach, owcach, bydle i innych rzeczach, które przypadły jej po babce prawem pokrewieństwa, wartości tysiąca grzywien, i o tyleż szkody.

Najazd jesienią 1436 roku

Jesienią 1436 roku Małgorzata z Rzeszowa złożyła przed przemyskim sądem kilka pozwów z rzędu przeciw Mikołajowi z Wiśnicza. W czwartym skarżyła się, że ten gwałtem zajął jej „macierzyznę”: połowę miasteczka Rzeszowa i wsie Krasne, Strażów i Wilkowyję. W piątym — że „przybywszy gwałtem do wsi Powietnej”, zabrał tam srebro, złoto, konie, woły, owce i inne bydło, które przypadły jej „po babce prawem pokrewieństwa”, wartości tysiąca grzywien.

Jak skończyła się ta sprawa, z księgi nie widać. Ale to najstarsza znana nam wzmianka o Powietnej — razem z Wilkowyją, Krasnem i Rzeszowem, czyli z tymi samymi sąsiadami, z którymi Pobitno graniczy dziś.

Podział z 1443 roku: kmiecie po imieniu

29 kwietnia 1443 roku w Przeworsku rodzeństwo z rodu panów Rzeszowa podzieliło „dziedzictwa Powietnej, Międzymościa i Wilkowyi”. W Powietnej wymieniono kmieci po imieniu: Michała i Leńca „z ich polami na końcu wsi”, które mieli trzymać „jak z dawna trzymali, po obu stronach rzeki Otczy”, a także Krupę, Handę, Iwana Radzowicza, Piecha, Niesta i Paschę. Była tu karczma, młyn i „jezioro zwane Smarzowskie”.

Najciekawsze jest cło. „Wszyscy mają je trzymać razem i pieniądze dzielić między siebie, a każdy będzie trzymał swój rok” — zapisał pisarz.

Dziedzice „z Powietnej, czyli z Rzeszowa”

W 1447 roku Stanisław, „dziedzic z Powietnej, czyli Rzeszowski”, zastawił swoje dobra w Powietnej, Rzeszowie i Ruskiej Wsi. Warunek był taki, że zastawnik ma mu „zbudować dwór w Powietnej, naprawić, ogrodzić płotami i, zbudowawszy, zamknąć”. W latach 40. XV wieku Powietna była więc nie tylko wsią pod Rzeszowem, ale gniazdem jednej z gałęzi rzeszowskich właścicieli.

W latach 70. Powietna graniczyła z Wilkowyją i Krasnem, należącymi do Anny, dziedziczki Rzeszowa. W 1473 roku Anna pozwała dziedziców Powietnej, bo nie chcieli „sypać granic i robić kopców” — a granice te, pisała, są „tak dobre jak sto grzywien”.

Czego nie wiemy

Kiedy i dlaczego Powietna stała się Pobitnem, nie wiemy. Nie umiemy też wskazać rzeki Otczy, „jeziora Smarzowskiego” ani Międzymościa.

Nie widzieliśmy pierwszego tomu „Dziejów Rzeszowa” (1994), który zapewne zna te zapisy. Do Wikipedii jednak nie dotarły: tam historia Pobitna zaczyna się od 1589 roku.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIII (Lwów, 1888), s. 14, nr 92–93 (28 września 1436); s. 150–151, nr 2120 (29 kwietnia 1443); s. 249, nr 3479 (1447).
• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIX (Lwów, 1906), s. 17–18, nr 99–100 (1473).

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.