Złotniki były miasteczkiem na kupieckiej drodze już w 1469 roku, 16 lat przed „nadaniem praw miejskich”

Zapis w wydaniu drukowanym

Michaelis Slothnyczky. Primo exhibuit literam super advocaciam in Zlothnyky opido perpetua; et tenetur servire una hasta et duobus sagittariis. … Litera super opidum Slothnyky, quod tenet Michael Slothnyczky. Cum theloneo a curru pervum grossum et a bove tres denarii et servicium continet cum una hasta et uno sagittario; viam habet mercator de Leopoli per Sabalow in Podoliam et Halicz.

Po polsku

[Przywileje] Michała Złotnickiego. Najpierw okazał wieczysty przywilej na wójtostwo w mieście Złotnikach; i obowiązany służyć jedną kopią i dwoma strzelcami. … Przywilej na miasto Złotniki, które trzyma Michał Złotnicki. Z cłem: od wozu — mały grosz, od wołu — trzy denary; i zawiera służbę jedną kopią i jednym strzelcem; kupiec ma [tu] drogę ze Lwowa przez Sabałów na Podole i do Halicza.

Co piszą encyklopedie

Złotniki nad Strypą mają w ukraińskiej Wikipedii wczesną pierwszą wzmiankę, z 28 listopada 1435 roku. Historię miejską zaczyna się tam od 1485 roku, kiedy według encyklopedii Złotniccy uzyskali dla Złotnik prawa miejskie.

Jest jednak zapis, w którym Złotniki są już miastem. I jest on o szesnaście lat starszy.

Wiosna 1469 roku: szlachta okazuje przywileje

Wiosną 1469 roku urzędnicy królewscy przeprowadzili na Rusi rewizję: każdy, kto trzymał dobra lub prawo z ręki króla, musiał okazać swoje przywileje. Pisarze krótko notowali, czyj to przywilej, na co, z jaką pieczęcią i ilu żołnierzy winien wystawić posiadacz. Osobny dział poświęcono cłom: kto i z jakiego prawa pobiera pieniądze od wozów i wołów.

Rejestr ten wydał w 1902 roku Aleksander Jabłonowski. Regionaliści brali z niego pojedyncze wsie, ale daleko nie wszystkie.

Wójt, cło i kupiecka droga

Michał Złotnicki okazał rewizorom „wieczysty przywilej na wójtostwo w mieście Złotnikach”. Wójt stał na czele gminy miejskiej na prawie niemieckim, a dziedziczne wójtostwo to zwykły znak miasta lokowanego na tym prawie. Za to Michał winien był królowi jedną kopię i dwóch strzelców.

W dziale o cłach pisarz dodał jeszcze jeden przywilej, „na miasto Złotniki, które trzyma Michał Złotnicki”: od wozu — mały grosz, od wołu — trzy denary. I wyjaśnił, skąd cło: tu „kupiec ma drogę ze Lwowa… na Podole i do Halicza”. W 1469 roku Złotniki były więc miastem z wójtem, cłem i miejscem na szlaku handlowym.

Skąd wiemy, że to nasze Złotniki

Posiadaczem jest Michał Złotnicki, z tego samego rodu, który według encyklopedii uzyskał prawa miejskie w 1485 roku. Ta sama rewizja zapisuje mu sumy na wsiach Kosów i Zwiniacz, leżących niedaleko, w sąsiednim Czortkowskiem.

Zwiniacz, nawiasem mówiąc, ukraińska Wikipedia wspomina po raz pierwszy pod rokiem 1549. W rewizji z 1469 roku jest o osiemdziesiąt lat starszy.

Co to zmienia

Przywilej z 1485 roku najpewniej tylko potwierdził albo odnowił dawniejsze prawo miejskie. Rewizorzy nie zapisali, kiedy wydano pierwszy przywilej, więc rok 1469 to najpóźniejsza możliwa data, a nie dzień lokacji.

Sabałowa, przez który biegła kupiecka droga, nie zidentyfikowaliśmy jeszcze z pewnością. Jeśli ktoś w Złotnikach zna starą drogę ze Lwowa na Podole i miejsca, gdzie pobierano cło, bardzo by to pomogło.

Źródła

• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902), dodatek „Lustratio an. 1469”, s. 52 (przywileje Michała Złotnickiego) i s. 67 (dział o cłach).
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII (Warszawa, 1893), hasło „Wierzbowiec” (położenie Kosowa i Zwiniacza).

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.