Wojtkowa w 1486 roku nazywała się Turza

Zapis w wydaniu drukowanym

Idem. Labor. Iaczko et Petrus filius suus kmethones de Twrza gsi domi. Iohannis Iudicis Premisl. terr. de Rybotycze attemptaverunt terminum primum super nobil. Iacobum de Byercza, a quo [nobil. Nicolaus] Pyrwczsky familiaris suus tanquam nunccius reposuit simplici infirmitate.

Po polsku

Tak samo. Pracowici Jaczko i Piotr, syn jego, kmiecie z Turzy urodzonego pana Jana z Rybotycz, sędziego ziemskiego przemyskiego, stawali do pierwszego terminu przeciw szlachetnemu Jakubowi z Birczy, za którego [szlachetny Mikołaj] Pyrwczski, jego sługa, jako posłaniec odłożył termin z powodu zwykłej choroby.

Sąsiedzka wojna Rybotycz z Birczą

W latach 80. XV wieku Rybotyccy, panowie miasteczka Rybotycze nad Wiarem, żyli w wojnie z sąsiadem, Jakubem, dziedzicem Birczy. Wiosną 1486 roku do przemyskiego sądu grodzkiego trafiła cała seria pozwów ludzi Jana z Rybotycz, sędziego ziemskiego przemyskiego. Stanisław Łyś z Rybotycz skarżył się, że Jakub z dziesięcioma szlachcicami i dziesięcioma ludźmi niższego stanu pojmał go „na królewskim gościńcu publicznym przed swoim miastem Birczą” i trzymał w kajdanach.

19 czerwca 1486 roku Jakub nie stawił się w sądzie i sędzia przyznał Stanisławowi całość roszczenia. Tak samo pozywali Maciej Łyś i drugi Stanisław Łyś z Rybotycz.

Kmiecie z Turzy, 1486

W tej samej serii, zaraz po Łysiach, pisarz zanotował: „Tak samo. Pracowici Jaczko i Piotr, syn jego, kmiecie z Turzy” pana Jana z Rybotycz, stawali przeciw Jakubowi z Birczy. W imieniu Jakuba przyszedł jego sługa i odłożył sprawę z powodu „zwykłej choroby” pana.

Czego dokładnie domagali się kmiecie, zapis nie mówi. Ale ich pozew stoi w jednym rzędzie z pozwami ludzi pojmanych na gościńcu, więc najpewniej i oni ucierpieli od ludzi z Birczy. To już nasza interpretacja.

Ta sama czwórka wsi, inna nazwa

30 września 1494 roku sędzia Jan i jego pasierb Rafał podzielili dobra rybotyckie. Rafałowi przypadły „Grąziowa, Turza, Trzcianiec, Łomna”. Wiosną 1497 roku ten sam Rafał zastawia za 80 florenów „swoje wsie Grąziowę, Wojtkowę, Trzcianiec i Łomnę”. Trzy nazwy się zgadzają, a na miejscu Turzy stoi Wojtkowa.

W 1505 roku Rafał sprzedał Rybotycze „z dziewięcioma wsiami”, wśród nich znowu Grąziowę, Wojtkowę, Trzcianiec i Łomnę, a Turzy już nie ma. W rejestrze poborowym z 1515 roku zapisano „Voytkowa Volya”: 2 łany, młyn ręczny, pop. Gdzieś między jesienią 1494 a wiosną 1497 roku Turza stała się w księgach Wojtkową. Dlaczego — zapisy nie mówią.

Nazwa, która przetrwała do XX wieku

Turza nie zniknęła całkiem. Wikipedia, opisując rok 1945, wspomina dwór i folwark, „znajdujące się na Turzy (część Wojtkowej)”, spalone w 1945 roku. Dawna nazwa wsi przetrwała więc pięć stuleci jako nazwa jej części.

Wsi o nazwie Turza czy Turze było w dawnej ziemi przemyskiej kilka, choćby pod Starym Samborem. Naszą Turzę wskazują cztery rzeczy naraz: jej kmiecie należą w 1486 roku do pana z Rybotycz, w 1494 roku stoi ona w kluczu rybotyckim, w 1497 roku w tym samym zestawie wsi zastępuje ją Wojtkowa, a nazwa Turza do dziś oznacza część Wojtkowej.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XVII (Lwów, 1901), s. 231–232, nr 2077–2080 (19 czerwca 1486); s. 341, nr 2938 (1497).
• Akta grodzkie i ziemskie, t. XVIII (Lwów, 1903), s. 351, nr 2406 (30 września 1494); s. 480, nr 3438 (1505).
• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902): rejestr ziemi przemyskiej z 1515 roku.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.