Hnatkowice i Drohojów: „Co zrobiłem, zrobiłem na swojej stronie” (1437)

Zapis w wydaniu drukowanym

Nicolaus de Nathkouicze attemptavit terminum contra nobilem Iohannem de Drohoyow, quia fodivit fossatham per lutum super ipsius parte et quia falcastravit gramina super Nicolai pratum. Dictusque Iohannes: quod feci, feci in mea parte. Nosque dedimus illis ducere et docere graniciebus; ut debent docere in quatuor septimanis.

Po polsku

Mikołaj z Natkowic stawał do terminu przeciw szlachetnemu Janowi z Drohojowa, ponieważ ten wykopał rów przez błoto po jego stronie i skosił trawę na łące Mikołaja. A wspomniany Jan [rzekł]: co zrobiłem, zrobiłem na swojej stronie. My zaś daliśmy im prowadzić i pokazać granice; mają je pokazać w ciągu czterech tygodni.

Natkowice, czyli Hnatkowice

W XV wieku Hnatkowice pisano bez początkowego „H”: Nathcouicze, Natkowycze. Że to ta sama wieś, wiedział już wydawca „Akt grodzkich i ziemskich”, który w indeksie tomu VII odsyła: „Hnatkowicze — patrz Natkowicze”. A natkowiccy szlachcice spierają się dokładnie z tymi, z którymi powinni: z najbliższymi sąsiadami.

Po raz pierwszy wieś pojawia się 26 marca 1436 roku, gdy wśród świadków pożyczki zawartej przed przemyskim sądem wymieniono „pana Jana z Natkowic”. To najstarsza znana nam wzmianka o Hnatkowicach.

Rów przez błoto, 8 lipca 1437

Latem 1437 roku między Natkowicami a Drohojowem zaczęła się prawdziwa wojna o miedzę. 8 lipca Mikołaj z Natkowic pozwał szlachetnego Jana z Drohojowa: ten „wykopał rów przez błoto po jego stronie” i „skosił trawę na łące Mikołaja”.

Odpowiedź Jana pisarz zapisał niemal dosłownie: „Co zrobiłem, zrobiłem na swojej stronie”. Sąd nie rozstrzygnął, kto ma rację. Dał stronom cztery tygodnie, żeby „poprowadziły i pokazały granice”.

Osiemdziesiąt brzóz i pięć dębów, 1438

Granicy najwyraźniej nie uzgodniono. 24 lutego 1438 roku to już Jan z Drohojowa występuje jako powód, przeciw Budkowi z Natkowic: „Ty i twoi kmiecie wjechaliście w mój gaj ograniczony kopcami i wycięliście mi osiemdziesiąt brzóz i pięć dębów” — co woźny sądowy obejrzał.

Pełnomocnik Budka odłożył sprawę, tłumacząc się chorobą. W tym samym zapisie mowa jeszcze o dwóch wołach i trzech siekierach. Kto kogo skrzywdził bardziej, z księgi się nie dowiemy. Zachowała tylko sam spór — i słowo „Brzoz”, zapisane po polsku wśród łaciny.

Co z tego wynika

Wikipedia nie zna żadnej daty dla Hnatkowic, a historię Drohojowa zaczyna od narodzin Stanisława Drohojowskiego w 1529 roku. Przemyska księga ziemska daje Hnatkowice w 1436 roku i Drohojów w 1437 — a razem z datami ludzi: Mikołaja, który bronił swojej łąki, i Jana, który „zrobił na swojej stronie”.

Nie sprawdzaliśmy, czy te zapisy znają lokalne monografie. Do Wikipedii nie dotarły.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIII (Lwów, 1888), s. 41, nr 477 (8 lipca 1437); s. 59, nr 790 (24 lutego 1438); s. 6, nr 34 (26 marca 1436).
• Akta grodzkie i ziemskie, t. VII (Lwów, 1878), indeks: „Hnatkowicze v. Natkowicze”.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.