Trójca pod Arłamowem: Chodor „ze Świętej Trójcy” w 1437 roku

Zapis w wydaniu drukowanym

Chodor de Swyatatroycza condempnavit ipsum alias zdawa, pro quo ipsum citavit, videlicet pro eo, quod ipsum violenter in domo ipsius percussisti et duo vulnera cruentata sibi intulisti et ipsum captivasti et in domum tuam duxisti et ipsum serasti tribus seris, in quo ipsum dampnificasti veluti quinque marcis. Et dominus ipsius Waszco stat pro pena sua penes ipsum pro pena.

Po polsku

Chodor ze Świętej Trójcy wygrał przeciw niemu zaocznie, „zdawą”, sprawę, o którą go pozwał, mianowicie o to, że przemocą pobiłeś go w jego domu i zadałeś mu dwie krwawe rany, wziąłeś go w niewolę, zaprowadziłeś do swego domu i zamknąłeś na trzy zamki, czym wyrządziłeś mu szkodę na pięć grzywien. A pan jego, Waszko, staje przy nim co do kary.

Wieś, której już nie ma

Tam, gdzie Jamninka wpada do Wiaru, pod Arłamowem, stała duża wieś Trójca. Po wojnie jej mieszkańców wysiedlono, a drewnianą cerkiew Świętej Trójcy z 1763 roku zniszczono w 1972 roku, kiedy okolicę zamieniono w rządowy ośrodek łowiecki. Wikipedia i „Słownik geograficzny” znają cerkiew i właścicieli z XIX wieku. Starszej daty nie podają.

Przemyskie księgi sądowe znają tę wieś ponad trzysta lat wcześniej, pod pełną nazwą: Święta Trójca.

Chodor zamknięty na trzy zamki, 1437

28 października 1437 roku, w dzień apostołów Szymona i Judy, przemyski sąd ziemski rozpatrywał sprawę Chodora „ze Świętej Trójcy”. Pozwany się nie stawił, więc Chodor wygrał zaocznie. Pisarz zachował jednak treść pozwu, zwróconego wprost do krzywdziciela: pobiłeś go przemocą w jego własnym domu, zadałeś mu dwie krwawe rany, wziąłeś go w niewolę, zaprowadziłeś do swego domu i zamknąłeś „na trzy zamki”.

Szkodę Chodor wycenił na pięć grzywien. Przy karze stanął za nim jego pan, Waszko. Imienia napastnika zapis nie podaje.

Kim był pan Waszko

Odpowiedź daje zapis z 12 sierpnia 1443 roku. Czterej rodzeni bracia, dziedzice z Rybotycz — Iwan, Jerzy, Waszko i Aleksander — dzielili wtedy ojcowiznę. Ustalili przy tym, że ludzie Iwana mogą paść bydło „we wszystkich lasach Waszka, które trzyma przy Rybotyczach i przy wsi Święta Trójca”. W 1443 roku Święta Trójca była więc wsią Waszka z Rybotycz.

Pan Waszko z 1437 roku to najpewniej ten sam Waszko Rybotycki. Wprost nie zostało to nigdzie napisane: łączy ich imię, czas i miejsce.

Trójca w kluczu rybotyckim

Potem nazwa się skraca: „Troycza”. W 1469 roku Rafał z Rybotycz daje opiekunom sierot prawo wwiązania się w swoje dobra: „Rybotycze, Sierakośce, Trójcę, Maruninę Wolę, Grąziową Wolę”. W 1494 roku przy podziale klucza Trójca przypada sędziemu Janowi razem z miasteczkiem Rybotycze. W rejestrze poborowym z 1515 roku Trójca ma 5½ łana, młyn i popa.

Wieś miała więc w XV wieku swoich ludzi, swojego pana, lasy i, pod koniec stulecia, sołtysa. Nazwę wzięła zapewne od cerkwi Świętej Trójcy. Że cerkiew stała tu już w XV wieku — to tylko nasze przypuszczenie, zapisy wprost o niej nie mówią.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIII (Lwów, 1888), s. 48, nr 609 (28 października 1437); s. 144, nr 2022 (12 sierpnia 1443).
• Akta grodzkie i ziemskie, t. XVIII (Lwów, 1903), s. 16–17, nr 102 (11 lipca 1469); s. 351, nr 2406 (30 września 1494).
• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902): rejestr ziemi przemyskiej z 1515 roku.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.