Soroka: królewszczyzna już w 1548 roku, a nie chutor kozaka-osadnika

Zapis w wydaniu drukowanym

Paulo Przezwoczki, tribuno Camenecensi, una cum filiis Ioanne, Floriano, Friderico, Stanislao, Blasio et Iacobo, super villas Klunicze et Soroki districtus Trebowliensis advitalitas data est. … Eidem Paulo Przezwoczki datus est consensus redimendi sortes in bonis regalibus Klunicze et Soroka de manibus Martini Siekierzynski, Dorotheae sororis ipsius germanae, et Stanislai Wolski.

Po polsku

Pawłowi Przewockiemu, woźnemu kamienieckiemu, wraz z synami Janem, Florianem, Fryderykiem, Stanisławem, Błażejem i Jakubem, dano dożywocie na wsie Klunicze i Soroki w powiecie trembowelskim. … Temuż Pawłowi Przewockiemu dano zgodę na wykupienie części w dobrach królewskich Klunicze i Soroka z rąk Marcina Siekierzyńskiego, jego rodzonej siostry Doroty i Stanisława Wolskiego.

Legenda i data

O Soroce koło Chorostkowa ukraińska Wikipedia pisze, że pierwsze wzmianki o wsi „zaczynają się gdzieś na początku XVII wieku”, a w tabelce podaje rok 1659. Przytacza też legendę: wieś założył kozak nazwiskiem Soroka.

Księgi królewskie opowiadają inną historię, i to o sto lat wcześniej.

Dwa wpisy jednego dnia, 1548 rok

23 stycznia 1548 roku w Piotrkowie kancelaria królewska wpisała do Metryki Koronnej dwa zapisy o jednym człowieku, Pawle Przewockim, woźnym kamienieckim. Pierwszym król dał jemu i jego sześciu synom dożywocie na „wsie Klunicze i Soroki w powiecie trembowelskim”.

Drugim Przewocki otrzymał zgodę na wykupienie części w „dobrach królewskich Klunicze i Soroka” z rąk Marcina Siekierzyńskiego, jego siostry Doroty i Stanisława Wolskiego.

Co to mówi o wsi

Soroka w 1548 roku to nie chutor jednego osadnika, lecz królewszczyzna. Król zastawiał takie wsie szlachcie, która pożyczała skarbowi pieniądze, a dopóki dług nie został spłacony, zastawnicy pobierali dochody ze wsi. Soroka była podzielona na części, a te części trzymały już trzy różne osoby.

Wieś miała więc w 1548 roku swoją historię. Zapis nie mówi, kiedy powstała, ale na pewno wcześniej.

Skąd wiemy, że to nasza Soroka

Powiat podano wprost: trembowelski, do którego należał też sąsiedni Chorostków. Inne Soroki w okolicy leżały w powiecie halickim, pod Buczaczem, a Sorocko koło Skałatu pisano inaczej, „Soroczko”. Słownik geograficzny umieszcza Sorokę 4,5 km od Chorostkowa.

Druga wieś pary, „Klunicze”, to najpewniej sąsiednie Kluwińce, cztery-pięć kilometrów dalej. Ten sam słownik ma hasło odsyłające: „Kłunice al. Kluwina, ob. Kluwińce”. Jeśli tak, to i Kluwińce wzmiankowano dwadzieścia lat wcześniej, niż piszą encyklopedie (1568).

A kozak Soroka?

Legenda może przechowywać pamięć o prawdziwym człowieku, którego kiedyś tak przezywano. Ale nie tłumaczy początku wsi: w 1548 roku Soroka była już królewszczyzną z własnymi zastawnikami.

W rejestrze poborowym z 1564 roku nie ma ani Soroki, ani Kluwiniec. Dokumenty nie mówią dlaczego. Może odpowiedź znają w samej Soroce.

Źródła

• Matricularum Regni Poloniae summaria, cz. IV, t. 2 (Warszawa, 1915), s. 466, nr 8143 i nr 8145 (Piotrków, 23.01.1548; Metryka Koronna, ks. 74a, k. 329).
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI (Warszawa, 1890), hasło „Soroka”; t. IV (Warszawa, 1883), s. 171 i 190, hasła „Kluwińce” i „Kłunice”.
• A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XVIII, cz. 1 (Warszawa, 1902), s. 87 i 96 (imienniczki: Soroki pod Buczaczem, Sorocko).

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.