Ciemięrzowice w 1438 roku: pasierb, który po śmierci ojczyma miał być wolny

Zapis w wydaniu drukowanym

Nobil. Sandek de Czemyerzow nobili Stanislao filiastro suo quinque quartas agri et cum uno prato in hereditate sua in villa Czemyerzow in evum dedit. Et debet Stanislaus Sandconi solum ad tempora vite Sandconis servire; post autem decessum ipsius erit liber et solutus a servicio.

Po polsku

Szlachetny Sandek z Czemierzowa dał na wieki szlachetnemu Stanisławowi, swemu pasierbowi, pięć ćwierci pola i jedną łąkę w swoim dziedzictwie we wsi Czemierzów. A Stanisław ma służyć Sandkowi tylko do końca życia Sandka; po jego zaś śmierci będzie wolny i zwolniony ze służby.

Sandek z Czemierzowa, 1437

Po raz pierwszy wieś pojawia się 12 sierpnia 1437 roku. Piotr Kokot starszy, oskarżony o coś, co mogło splamić jego szlachecką cześć, miał się oczyścić przysięgą i przyprowadził świadków. Wśród nich jest „Sandek z Czemierzowa”, obok Wojciecha i Jana z Dmitrowic, sołtysów z Walawy, Błożwy i Rodatycz i Mikosza z Łuczyc. Sandek należał więc do tego samego kręgu drobnej szlachty i sołtysów między Sanem a Wiarem.

Pole dla pasierba i wolność po śmierci, 5 maja 1438

Osiem miesięcy później Sandek wpisał do księgi rozporządzenie: dał „na wieki” swemu pasierbowi, szlachetnemu Stanisławowi, pięć ćwierci łanu pola i jedną łąkę w swoim dziedzictwie we wsi Czemierzów. I dodał warunek: Stanisław ma mu służyć „tylko do końca życia Sandka; a po jego śmierci będzie wolny i zwolniony ze służby”.

Jaka to była służba — w polu, przy dworze czy na wyprawie wojennej — zapis nie mówi. Ale to rzadki przykład, gdy w księdze sądowej widać nie tylko ziemię, lecz także relację dwóch ludzi: ojczyma, który zabezpiecza pasierba, i pasierba, który do jego śmierci jest mu potrzebny.

Ciemięrzowice w 1448 roku

Do połowy stulecia nazwa ma już znajomą końcówkę: Czemierzowice. Na początku 1448 roku Mikołaj Lutkowski zastawił trzech kmieci swojej stryjnej Beacie z Lutkowa, dwóch w Lutkowie, trzeciego „w Czemierzowicach”, i zobowiązał się „bronić jej od wojny”. 1 października tego samego roku „Stanisław z Czemierzowic” sprzedał pięć „rutyn” pola Mikołajowi Czemierzowskiemu za 12 grzywien. Czy to ten sam pasierb Sandka, możemy się tylko domyślać.

Skąd wiemy, że to te Ciemięrzowice

„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” umieszcza Ciemięrzowice ćwierć mili na północ od Kosienic i pół mili na południe od Zamiechowa. Sandek z Czemierzowa w 1437 roku przysięga razem z ludźmi z Dmitrowic, Walawy i Łuczyc, czyli z najbliższych sąsiadów. A w drugiej połowie XV wieku ziemię w Czemierzowicach skupują Zamiechowscy, dziedzice sąsiedniego Zamiechowa.

Uwaga na pułapkę: Ciemierzyńce w okolicach Przemyślan na Ukrainie to inna nazwa i inny ród. Zapisów o Pawle Mażcu „z Czemierzowiec”, podstolim kamienieckim, nie odnosimy do naszej wsi.

Źródła

• Akta grodzkie i ziemskie, t. XIII (Lwów, 1888), s. 66, nr 889 (5 maja 1438); s. 42, nr 493 (12 sierpnia 1437).
• Tamże, s. 254, nr 3528 i s. 266, nr 3692 (1448).
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I (Warszawa, 1880), hasło „Ciemierzowice”.

© 2026 Vadym Ratynskyi. Wszelkie prawa zastrzeżone. Badania, tekst i tłumaczenia z tej strony można kopiować lub przedrukowywać wyłącznie za zgodą autora. Aby uzyskać zgodę, napisz na hello@ukrainianhomecoming.com.